Fałszywe zeznania w postępowaniu cywilnym

W świecie biznesu spory sądowe to codzienność – od windykacji należności, przez umowy handlowe, po spory korporacyjne. Przedsiębiorca często musi wyjaśnić sądowi fakty dotyczące swojej firmy: co naprawdę się wydarzyło, jakie były ustalenia, dlaczego nie zapłacił faktury. Jedno nieprzemyślane słowo lub pominięcie istotnego szczegółu może jednak zamienić Cię z powoda lub pozwanego w oskarżonego w sprawie karnej.

Kiedy wyjaśnienia przedsiębiorcy stają się „fałszywymi zeznaniami”?

W postępowaniu cywilnym przedsiębiorca jako strona procesu składa przede wszystkim wyjaśnienia. Są one pisemne – w pozwie, odpowiedzi na pozew, pismach procesowych – lub ustne podczas rozprawy. Same w sobie nie podlegają odpowiedzialności karnej, bo nie są traktowane jako „zeznania” w rozumieniu karnym.

Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy sąd formalnie dopuści dowód z przesłuchania stron. Wówczas:

• Sąd uprzedza Cię o obowiązku mówienia prawdy,
• może odebrać przyrzeczenie,
• i od tego momentu Twoje słowa stają się „zeznaniem mającym służyć za dowód”.

Jeśli w takiej sytuacji zeznasz nieprawdę lub zataisz prawdę – grozi Ci kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Kara spada do 3 miesięcy – 5 lat, jeśli kłamiesz z obawy przed własną odpowiedzialnością karną.

Dla laika: Wyobraź sobie, że w zwykłej rozmowie możesz powiedzieć „trochę inaczej”, ale gdy sędzia powie „proszę wstać i złożyć wyjaśnienia pod rygorem odpowiedzialności karnej” – wtedy każde słowo waży jak na wadze sądowej.

Co jeszcze może narazić przedsiębiorcę na zarzuty karne?

Oprócz ustnych zeznań ryzyko niosą:

• fałszywe oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej (np. w wnioskach o zabezpieczenie, oświadczeniach majątkowych),
• poświadczenie nieprawdy w dokumentach procesowych,
• kłamstwo, które doprowadziło do uzyskania korzyści majątkowej.

W praktyce prokuratura najczęściej wszczyna postępowanie, gdy druga strona złoży zawiadomienie o przestępstwie po przegranej sprawie cywilnej.

Jak unikać zarzutów karnych? Praktyczne wskazówki dla przedsiębiorców

1. Zawsze konsultuj wyjaśnienia z prawnikiem Nigdy nie pisz pisma procesowego „na szybko”. Radca prawny lub adwokat sprawdzi fakty, dokumenty i sformułuje odpowiedzi tak, by nie było w nich nawet cienia rozbieżności. To najtańsza polisa ubezpieczeniowa przed zarzutami karnymi.
2. Przygotuj się do przesłuchania jak do egzaminu Przed rozprawą przejdź z prawnikiem symulację pytań. Zapisz kluczowe fakty chronologicznie. Jeśli czegoś nie pamiętasz – powiedz szczerze „nie pamiętam” zamiast zgadywać. Sąd doceni uczciwość.
3. Mów tylko to, co wiesz na pewno Unikaj domysłów, ocen i „wydaje mi się, że…”. Zatajenie prawdy jest tak samo karalne jak powiedzenie nieprawdy. Jeśli coś jest niekorzystne dla Twojej sprawy – lepiej to ujawnić i wyjaśnić kontekst.
4. Wykorzystaj możliwość sprostowania Art. 233 § 5 pkt 2 KK pozwala uniknąć kary, jeśli dobrowolnie sprostujesz fałszywe zeznanie zanim zapadnie chociaż nieprawomocne rozstrzygnięcie. Zrób to jak najszybciej – najlepiej na następnej rozprawie lub pismem procesowym.
5. Dokumentuj wszystko Zachowuj korespondencję, faktury, maile, notatki. W sądzie najlepiej broni się ten, kto ma papier (lub e-mail) na potwierdzenie swoich słów.
6. Nie składaj oświadczeń pod rygorem „na wszelki wypadek” Jeśli wniosek nie wymaga takiego oświadczenia – nie dodawaj go sam. Im mniej podpisów, tym lepiej.

Podsumowanie – prawda jako najlepsza strategia biznesowa

W postępowaniu cywilnym przedsiębiorca ma prawo bronić swoich interesów, ale nie kosztem kłamstwa. Jedno nieprzemyślane zdanie podczas przesłuchania stron może otworzyć drzwi do postępowania karnego, które trwa latami i niszczy reputację firmy. Najlepszą ochroną jest współpraca z doświadczonym prawnikiem już na etapie przygotowania odpowiedzi na pozew i przed każdym przesłuchaniem.

W kancelariajackowski.pl regularnie pomagamy przedsiębiorcom w sporach cywilnych – od bezpiecznego formułowania wyjaśnień, przez przygotowanie do rozprawy, po obronę przed ewentualnymi zarzutami karnymi. Dzięki temu nasi klienci śpią spokojnie, wiedząc, że każde słowo w sądzie jest zgodne z prawdą i prawem.

Jeśli prowadzisz firmę i właśnie przygotowujesz się do sprawy sądowej – nie ryzykuj. Jedna konsultacja może uchronić Cię przed wieloma problemami.

autor: Gabriel Jackowski