Kara za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC to problem wielu kierowców. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG) nakłada opłaty, ale sposób rozpatrywania wniosków o umorzenie czy ulgę budzi kontrowersje. Fundusz nie traktuje swoich rozstrzygnięć jako decyzji administracyjnych, co uniemożliwia ich uzasadnienie i łatwe odwołanie. To nie jedyna wada systemu – eksperci wskazują na nieproporcjonalność kar i utrudnioną drogę sądową.

Brak dwuinstancyjności w decyzjach UFG – dlaczego to problem?

Art. 94 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych pozwala UFG na umorzenie kary lub udzielenie ulgi w spłacie. Decyzje podejmuje komisja przy zarządzie Funduszu, ale nie podlegają one odwołaniu do wyższej instancji.

Główne zastrzeżenia:

• Brak klasycznej dwuinstancyjności w postępowaniach o kary, umorzenia czy ulgi.
• Decyzje zapadają wewnętrznie, bez środka odwoławczego do organu wyższego stopnia.
• To ogranicza prawa obywateli i budzi wątpliwości konstytucyjne.

Ekspert prawny podkreśla, że taki model jest kontrowersyjny – narusza zasadę kontroli decyzji organów publicznych.

Utrudniona droga sądowa – co mówią orzeczenia?

Kierowcy próbujący kwestionować kary w sądach administracyjnych spotykają się z odmowami. UFG argumentuje, że sprawy nie podlegają tej jurysdykcji. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w postanowieniu (sygn. II GSK 2852/24) uznał, że opłata za brak OC ma charakter publicznoprawny.

Kluczowe wnioski NSA:

• Kara wynika z władczych uprawnień państwa.
• Relacja UFG-zobowiązany jest kształtowana przez ustawę, nie wolę stron.
• UFG działa jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym.

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) wspiera tę linię, składając skargi kasacyjne (np. od postanowienia WSA w Warszawie z 4 czerwca 2025 r., sygn. V SA/Wa 1499/25). To może otworzyć drogę do kontroli sądowej decyzji UFG.

Brak uzasadnień decyzji – praktyka UFG i jej wady

UFG nie uznaje swoich rozstrzygnięć za decyzje administracyjne, co zwalnia z obowiązku uzasadnienia. To niezgodne nawet z wewnętrznymi regulacjami Funduszu – statutem i regulaminem ds. umorzeń, które przewidują kryteria oceny wniosków.

Rzecznik prasowy UFG odpiera zarzuty: przepis art. 94 nie jest martwy – w 2025 r. było ponad 49 tys. umorzeń związanych z sytuacją życiowo-materialną i ponad 103 tys. decyzji ogółem. Każda sprawa jest weryfikowana indywidualnie, z udziałem komisji i zarządu. W egzekucji przysługują zarzuty i zażalenia do rady Funduszu.

Eksperci proponują zmianę ustawy: dodanie przepisu, że decyzje UFG mają formę administracyjną. To wymusiłoby uzasadnienia i ułatwiło zaskarżanie.

Nieproporcjonalne kary za brak OC – pułapka dla kierowców

Kary UFG zależą od okresu braku OC: dla aut osobowych to dwukrotność płacy minimalnej (ponad 14 dni), połowa (4–14 dni) lub 20% (do 3 dni). Brak miarkowania – np. 15 dni czy pół roku to ta sama opłata – budzi wątpliwości co do proporcjonalności.

RPO w wystąpieniu z 31 lipca 2024 r. do ministra finansów podkreślał, że brak możliwości uwolnienia się od kary (nawet przy błędach ubezpieczyciela czy chorobie) czyni ją „pułapką”. Kara często wynika z przypadków, jak błąd w formularzu czy wprowadzenie w błąd przez sprzedawcę pojazdu.

Jak chronić się przed karami UFG – praktyczne kroki

• Wniosek o umorzenie: Dokumentuj sytuację materialną, zdrowotną czy życiową – UFG wymaga szczegółów.
• Zaskarżenie decyzji: Po orzeczeniu NSA próbuj drogi administracyjnej – skonsultuj z prawnikiem.
• Egzekucja: Składaj zarzuty i zażalenia do rady Funduszu.

System wymaga reformy dla większej sprawiedliwości. Jeśli dostałeś karę za brak OC, nasza kancelaria pomaga w wnioskach o umorzenie, odwołaniach i reprezentacji sądowej. Skontaktuj się z nami i umów na konsultację.

autor: Gabriel Jackowski (za prawo.pl)