Przesunięcie terminu wejścia w życie Centralnego Rejestru Umów

Rada Ministrów przyjęła nowelizację przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU JSFP). Zamiast planowanego 1 stycznia 2026 r., system ruszy 1 stycznia 2027 r. i będzie wprowadzany etapowo. Ministerstwo Finansów nie zgodziło się na podniesienie progu wartości umowy – pozostaje on na poziomie 10 000 zł brutto. Nowe regulacje eliminują liczne wątpliwości interpretacyjne, precyzują obowiązki jednostek i rezygnują z sankcji karnych dla ich kierowników.

Głównym celem Centralnego Rejestru Umów JSFP jest podniesienie przejrzystości wydatków publicznych w około 60 tys. podmiotów sektora finansów publicznych. Obejmuje to urzędy, samorządy terytorialne, szkoły, uczelnie wyższe, SPZOZ oraz inne instytucje. Obywatele zyskają bezwnioskowy dostęp do podstawowych informacji o umowach, bez publikacji ich pełnej treści.

Etapowe wdrożenie Centralnego Rejestru Umów JSFP – harmonogram na lata 2027–2028

Aby ułatwić dostosowanie systemów informatycznych i organizacyjnych, wdrożenie CRU JSFP odbywa się stopniowo:

• Od 1 stycznia 2027 r. – administracja rządowa.
• Od 1 lipca 2027 r. – jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i metropolie, samorządowe zakłady budżetowe, instytucje kultury, SPZOZ oraz samorządowe osoby prawne.
• Od 1 stycznia 2028 r. – pozostałe jednostki sektora finansów publicznych.

Ważne: obowiązek nie obejmuje umów zawartych przed datą wejścia w życie dla danej grupy podmiotów, nawet w przypadku późniejszych aneksów. Dzięki etapowemu podejściu większe jednostki przetestują system, a mniejsze – często słabiej zinformatyzowane – zyskają czas na przygotowania.

Jakie umowy muszą trafić do Centralnego Rejestru Umów JSFP? Trzy warunki do spełnienia

Do rejestru włączane są wyłącznie umowy spełniające łącznie poniższe kryteria:

1. Stanowią zamówienie zgodnie z art. 7 pkt 32 ustawy – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. 2019 poz. 1843 ze zm.).
2. Wartość co najmniej 10 000 zł brutto – obliczona jako całkowita kwota bez VAT, z uwzględnieniem opcji, wznowień oraz okresu 48 miesięcy dla umów na czas nieoznaczony.
3. Forma pisemna, elektroniczna, dokumentowa lub szczególna – umowy ustne są co do zasady wyłączone, choć kierownik JSFP może dobrowolnie zdecydować o ich zgłoszeniu.

Faktury, rachunki czy paragony nie kwalifikują się jako umowy w rozumieniu przepisów, więc nie podlegają rejestracji.

Próg wartości umowy 10 000 zł w CRU JSFP – argumenty za i przeciw

Ministerstwo Finansów utrzymało limit 10 000 zł, uzasadniając to analizami międzynarodowymi, spójnością z innymi regulacjami oraz koniecznością formalnego dokumentowania wydatków powyżej tej kwoty. Jednostki mogą jednak dobrowolnie publikować dane o transakcjach poniżej progu.

Z drugiej strony organizacje pozarządowe, w tym Watchdog Polska, krytykują ten poziom jako zbyt wysoki. Ich zdaniem ogranicza on pełny wgląd w wydatkowanie środków publicznych, zwłaszcza w przypadku drobniejszych umów.

Rozszerzone wyłączenia w Centralnym Rejestrze Umów JSFP

Nowelizacja poszerza katalog wyłączeń podmiotowych i przedmiotowych, by chronić interesy państwa:

• Służby specjalne: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), Agencja Wywiadu (AW), Służba Kontrwywiadu Wojskowego (SKW), Służba Wywiadu Wojskowego (SWW) oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA).
• Jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej (MON).
• Umowy związane z obronnością, bezpieczeństwem państwa, ochroną granicy, infrastrukturą krytyczną, bezpieczeństwem paliwowym czy gazowym.
• Umowy finansowane z funduszu operacyjnego służb uprawnionych.
• Wybrane umowy Bankowego Funduszu Gwarancyjnego oraz świadczenia zdrowotne publikowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ).

Kierownicy JSFP samodzielnie oceniają, czy dana umowa spełnia warunki wyłączenia. Inne służby, np. Policja czy Straż Graniczna, nie publikują umów w wrażliwych dziedzinach.

Precyzyjne dane publikowane w CRU JSFP

Aby zmniejszyć obciążenia administracyjne, zrezygnowano z niektórych szczegółów:

• Nie podaje się miejsca zawarcia umowy (zwłaszcza w przypadku formy elektronicznej).
• Zamiast daty zakończenia – wskazuje się okres obowiązywania.
• Pomija dane przedstawicieli stron.
• Zamiast wartości przedmiotu – całkowitą wartość umowy.
• Przedmiot umowy opisuje się ogólnie.bu

Termin na wprowadzenie danych wydłużono z 14 do 30 dni od zawarcia umowy. Dane przechowywane są przez 5 lat.

Brak sankcji karnych w nowelizacji CRU JSFP

Usunięto odpowiedzialność karną kierowników za niewprowadzenie lub błędy w danych. Pozostaje precyzyjna odpowiedzialność administracyjna za zarządzanie systemem.

CRU JSFP a ustawa o dostępie do informacji publicznej

Dane z rejestru stanowią informację publiczną dostępną bez wniosku, co wzmacnia transparentność na podstawie znowelizowanego art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Projekt nowelizacji trafił do Sejmu. Kancelaria Prawna Jackowski na bieżąco śledzi proces legislacyjny i oferuje wsparcie w dostosowaniu procedur wewnętrznych dla jednostek sektora finansów publicznych. Zapraszamy do kontaktu!

autor: Gabriel Jackowski (za prawo.pl)