Zmiany w uprawnieniach PIP budzą kontrowersje
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) forsuje projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), który przyznaje inspektorom prawo do administracyjnego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Propozycja spotkała się z ostrą krytyką ze strony Rządowego Centrum Legislacji (RCL), kilku resortów oraz organizacji przedsiębiorców. Mimo to, resort modyfikuje rozwiązania i nie zamierza z nich rezygnować. Projekt (nr UD283) budzi poważne wątpliwości konstytucyjne i systemowe, a jego skutki dla pracodawców mogą być daleko idące.
Główne założenia projektu – decyzja inspektora zamiast sądu
Kluczowa zmiana dotyczy art. 34 ustawy o PIP. Okręgowy inspektor pracy mógłby wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, określając jej istotne elementy: rodzaj umowy, datę zawarcia i rozpoczęcia, miejsce wykonywania, wymiar czasu pracy oraz wynagrodzenie (minimum minimalne, jeśli nie da się ustalić inaczej). Od decyzji przysługiwałoby odwołanie do Głównego Inspektora Pracy, a następnie – do sądu powszechnego w trybie Kodeksu postępowania cywilnego (KPC).
Decyzja miałaby rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie skutków prawa pracy, podatków i składek ZUS od dnia wydania. To oznacza, że pracodawca musiałby stosować przepisy o umowie o pracę jeszcze przed ewentualnym uchyleniem decyzji przez sąd.
Krytyka RCL – naruszenie konstytucji i swobody gospodarczej
RCL oceniło propozycję negatywnie, wskazując na zasadnicze wady prawne. Umowa o pracę to stosunek prywatnoprawny, wymagający zgodnej woli stron (art. 11 Kodeksu pracy). Administracyjna decyzja pomija tę wolę, naruszając konstytucyjne zasady:
- Swobody prowadzenia działalności gospodarczej.
- Wolności wyboru zawodu i miejsca pracy.
RCL podkreśla, że inspektor nie ma podstaw do samodzielnego kształtowania treści umowy, zwłaszcza gdy materiał dowodowy jest niepełny. Natychmiastowa wykonalność „na przyszłość” jest nieproporcjonalna – sądowa weryfikacja woli stron nastąpiłaby dopiero po fakcie.
Dodatkowo, w branżach gdzie prawo dopuszcza różne formy zatrudnienia (np. medycyna, prawo, budownictwo), rozwiązanie mogłoby de facto wykluczyć umowy cywilnoprawne, sprzecznie z zachętami do przedsiębiorczości (np. ulga na start w ZUS).
Stanowisko innych resortów – niepewność i ryzyko dla obu stron
Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) wskazuje na problemy praktyczne: brak precyzji w umowach cywilnoprawnych uniemożliwi ustalenie wszystkich warunków pracy. Decyzja stworzy stan niepewności prawnej dla firm. Pytanie o odpowiedzialność finansową za błędy (np. nienależny urlop) pozostaje bez odpowiedzi, zwłaszcza przy natychmiastowej wykonalności.
Ministerstwo Finansów zwraca uwagę na interes pracowników: niektórzy świadomie wybierają umowy B2B lub cywilnoprawne. Administracyjne narzucenie etatu może być sprzeczne z ich wolą, a brak wstrzymania wykonania decyzji pogłębi chaos.
Ministerstwo Sprawiedliwości krytykuje odrębny tryb sądowy: tworzy trzecią instancję (OIP → GIP → sąd powszechny), co jest asystemowe. Sprawy administracyjne powinny trafiać do sądów administracyjnych, a nie powiększać odrębne postępowania w KPC – sprzecznie z pracami Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.
Rada Przedsiębiorczości zaapelowała o wycofanie projektu w obecnym kształcie.
Modyfikacje MRPiPS – ustępstwa, ale rdzeń bez zmian
W wersji projektu z 16 października 2025 r. resort wprowadził poprawki do art. 34:
- Decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne oraz informację o rygorze natychmiastowej wykonalności (ust. 2c).
- Skutki wsteczne (od nawiązania stosunku pracy do doręczenia decyzji) – dopiero po ostateczności lub prawomocnym orzeczeniu sądu (ust. 2g).
- Zakaz niekorzystnego traktowania pracownika z powodu decyzji PIP, w tym wypowiedzenia umowy (ust. 2h).
Wejście w życie planowane na 1 stycznia 2026 r. Projekt jest po uzgodnieniach międzyresortowych i konsultacjach publicznych.
W Kancelaria Prawna Jackowski monitorujemy zmiany legislacyjne, jeśli obawiasz się konsekwencji nowych uprawnień inspektorów, oferujemy audyt umów cywilnoprawnych i wsparcie w sporach. Skontaktuj się – pomożemy zabezpieczyć interesy Twojej firmy.
autor: Gabriel Jackowski (zaprawo.pl)
