Przedsiębiorca, który otrzymał dofinansowanie unijne, ale nie zrealizował projektu zgodnie z założeniami, musi zwrócić środki. Roszczenie o ustalenie, że obowiązek zwrotu wygasł, nie może być jednak dochodzone przed sądem powszechnym. Sprawa podlega wyłącznie postępowaniu administracyjnemu – orzekł Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej.

Stan faktyczny sprawy

Spółka jawna otrzymała dofinansowanie z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007–2013 na wdrożenie innowacyjnej technologii produkcji stolarki okienno-drzwiowej. Po kontroli PARP uznała, że cele projektu nie zostały osiągnięte, a zawieszenie działalności przez spółkę stanowiło istotną modyfikację projektu. W efekcie Agencja zażądała zwrotu dofinansowania.

Spółka wniosła pozew cywilny o ustalenie, że obowiązek zwrotu wygasł 30 września 2018 r. Sądy obu instancji odrzuciły pozew w tej części. Skargę kasacyjną rozpatrzył Sąd Najwyższy.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy w pełni podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Kluczowe tezy orzeczenia:

• Stwierdzenie przez instytucję zarządzającą, że środki unijne zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrane nienależnie, powoduje obowiązek ich zwrotu przez beneficjenta.
• Procedura odzyskiwania tych środków jest uregulowana w ustawie o finansach publicznych (art. 207 ust. 1–9) oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej.
• Decyzja określająca kwotę do zwrotu i termin naliczenia odsetek ma charakter decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej.
• Sprawa nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym – droga sądowa jest niedopuszczalna.

Praktyczne konsekwencje dla beneficjentów

Orzeczenie SN potwierdza, że w sprawach zwrotu dotacji unijnych dominuje postępowanie administracyjne. Beneficjent nie może ominąć tej drogi i bezpośrednio dochodzić roszczeń przed sądem powszechnym.

Oznacza to, że w razie sporu z instytucją zarządzającą (np. PARP, NCBR, NFOŚiGW) przedsiębiorca musi najpierw wyczerpać tryb administracyjny, a dopiero w razie negatywnego rozstrzygnięcia może wnieść skargę do sądu administracyjnego.

Podsumowanie

Zwrot nienależnie pobranych środków unijnych podlega ścisłej procedurze administracyjnej. Sąd Najwyższy jasno wskazał, że roszczenie o ustalenie wygaśnięcia obowiązku zwrotu nie może być dochodzone w postępowaniu cywilnym. To ważne orzeczenie dla wszystkich beneficjentów dotacji unijnych, które podkreśla priorytet drogi administracyjnej w tego typu sprawach.

Jeśli otrzymałeś wezwanie do zwrotu dotacji unijnej lub masz wątpliwości co do procedury, zapraszamy do kontaktu. W Kancelaria Prawna Jackowski doradzamy przedsiębiorcom w sporach z instytucjami publicznymi, w tym w sprawach odzyskiwania środków unijnych i postępowań administracyjnych.

autor: Gabriel Jackowski (za prawo.pl)

---